BIOLOGIA ZWIERZĄT ŁOWNYCH I GWARA ŁOWIECKA
Dzik

Dzik - gatunek dużego, lądowego ssaka łożyskowego z rzędu
parzystokopytnych. Dzik jest jedynym przedstawicielem dziko żyjących
świniowatych w Europie. Jest przodkiem świni domowej. Gatunek inwazyjny
poza naturalnym zasięgiem występowania. Dzik jest popularnym
zwierzęciem łownym i jako taki doczekał się w języku myśliwych wielu
szczegółowych określeń, pozwalających w krótkich
słowach opisać zwierzę i jego zachowanie. Z czasem część tej
terminologii weszła do języka codziennego, a także języka
zoologów. W Polsce dzik jest pospolitym przedstawicielem
tzw. zwierzyny czarnej, podlega sezonowej ochronie. Dzik jest
głównie roślinożercą. Pokarm roślinny stanowi około 90%
udziału, a pokarm zwierzęcy około 10%. Rośliny uprawne stanowią jedną
trzecią całego pokarmu. Pokarm zwierzęcy dzika to różnego
rodzaju bezkręgowce, dżdżownice, owady i ich larwy, mięczaki, drobne
gryzonie i inne małe kręgowce oraz padlina.
Gwara łowiecka :
- biegi - nogi dzika
- suknia-sierść zwierzyny płowej i dzika
- chyb-długa i gęsta szczecina na karku u dzika
- słuchy-uszy dzika
- fajki-kły wyrastające ze szczęki dzika
- gwizd-ryj dzika
- tabakiera-zakończenie gwizdu, nos u dzika
- szable-kły dzika wyrastające z żuchwy
- komora-klatka piersiowa u zwierzyny
- pędzel - kiść dłuższych włosów u nasady
członka dzika
- chwost-pęk długich włosów na końcu ogona dzika
Podstawowe dane
- Długość ciała 90-200 cm
- Wysokość w kłębie 55-110 cm
- Masa ciała samce 54-320 kg samice 35-140 kg
- Okres godowy - od listopada do stycznia
- Ciąża 108-120 dni
- Długość życia 27 lat
Bażant

Bażant - gatunek średniej wielkości, zasadniczo osiadłego choć samce
mogą koczować ptaka z rodziny kurowatych.
Spotkać go można na całym obszarze niżowym kraju, choć występuje
nierównomiernie, rzadko w północnych regionach.
Jest nielicznym, miejscami średnio licznym, ptakiem lęgowym.
W Polsce aklimatyzowano różne podgatunki,
stąd rozmaitość występujących u nas ptaków. Pierwsze bażanty
znalazły się w polskiej awifaunie w XVI wieku. Populacje podtrzymuje
wsiedlanie ptaków przez myśliwych dla celów
łowieckich. Zimują u nas,ale nie są to ptaki wytrzymałe na bardzo
niekorzystne warunki klimatyczne i dość często mogą ginąć w okresach
większych mrozów i śniegów, zwiększa się wtedy
udział bażantów introdukowanych przez
człowieka.
Zima dla bażantów to okres ciężki ze względu na duże opady
sniegu i niskie temperatury.

Człowiek w tym czasie poluje na nie, ale
także chroni je przed zimnem, głodem i drapieżnikami. Naturalnym
zwyczajem hodowców i sympatyków tych
ptaków, a także myśliwych powinno być dokarmianie w okresie
zimy. Bażant wymaga opieki zimą, gdyż nie posiada upierzenia zimowego,
opierzonych nóg i ma małą warstwę podskórną
tłuszczu. Jego wędrowny tryb życia i szybka przemiana materii zmusza do
pobierania zwiększonej porcji pożywienia. Przy niedostatku pokarmu
opuszcza tereny letnie i wędruje szukając żerowisk. Samice wędrują w
stadkach po 5 sztuk, samce pojedynczo lub najwyżej po 2 - 3 sztuki.
Można je zatrzymać na dotychczasowych terenach jeśli zorganizujemy
miejsca dokarmiania.

Podsyp jest to zwykle jednospadowy podparty daszek, do
którego pokrycia używa się trzciny lub mat słomianych.
Biorąc pod uwagę zwiększenie liczebności krukowatych oraz
ptaków drapieżnych podsypy stanowią dodatkowo schronienie w
okresie żerowania. Aby urządzenia te dobrze spełniały swoje
przeznaczenie należy zwrócić uwagę na właściwe ich
usytuowanie. Lokalizujemy je przede wszystkim w remizach lub nawet w
niewielkich kępach krzewów, jak również na
obrzeżach porośniętych trzciną. Poza pośladem pszenicy, jęczmienia oraz
w ostateczności żyta podajemy ziarno kukurydzy, a przy zaleganiu
pokrywy śnieżnej również rośliny okopowe, jarmuż, kapustę
pastewną.
Podstawowe dane:
- Długość ciała ok. 68-80 cm, kogut ok. 85-95 cm łącznie z
ogonem
- Rozpiętość skrzydeł 68-85 cm
- Masa ciała samca do 1,5 kg, samicy do 1 kg
Jeleń

Jeleń szlachetny, jeleń – gatunek dużego ssaka lądowego z
rodziny
jeleniowatych. Jelenie ubarwione są zazwyczaj jednolicie, tylko młode
są cętkowane na bokach i grzbiecie.
Latem brązowopłowe do rudawego, zimą szarawe, z ciemniejszym karkiem u
samców. Na szyi mają dłuższe włosy tworzące rodzaj grzywy
zachodzącej na kłąb. Grandle są dobrze rozwinięte, siekaczy brak.
Wszystkie podgatunki jelenia szlachetnego charakteryzują się dużym
porożem (wieniec) o okrągłym pniu i dużej liczbie odrostków.
Poroże zrzucane jest w połowie zimy i odrasta wczesną wiosną, osiągając
największe rozmiary na początku lata u około 10-letnich
osobników. Wiek ten jest tylko przybliżony, ponieważ u
ekotypów jelenia karpackiego czy też mazurskiego okres ten
przypada na 11-12 rok. Z natury jest zwierzęciem dziennym, ale pod
wpływem czynników zewnętrznych (obecność
drapieżników,
ludzi) zakłócających jego spokój i poczucie
bezpieczeństwa prowadzi głównie nocny tryb życia, w dzień
ukrywając się w leśnych gęstwinach. Rozpoczyna żerowanie po zmierzchu,
a nad ranem wraca do swojej kryjówki. W ciągu dnia żeruje w
miejscach, w których nie wyczuwa żadnego zagrożenia. Jelenie
śpią tylko 60-100 minut na dobę.
Gwara łowiecka :
- kwiat - ogon zwierzyny płowej
- lustro, lusterko - jasna sierść na pośladkach u zwierzyny
płowej
- suknia - sierść zwierzyny płowej i dzika
- świece - oczy żubra, zwierzyny płowej, kozicy, muflona i
dzika
- grandle - szczątkowe kły w szczęce u jeleniowatych
- badyle - kończyny jelenia, łosia
- pędzel - kiść dłuższych włosów u nasady członka
jelenia,muflona, dzika
Podstawowe dane:
- Długość ciała 175-265 cm
- Wysokość w kłębie 75-140 cm
- Masa ciała 68-210 kg
- Okres godowy druga połowa września
- Ciąża - ok. 230 dni
- Długość życia średnio 12-15 lat,maksymalnie 23 lata
Daniel

Daniel - gatunek ssaka z rodziny jeleniowatych o wyglądzie i trybie życia podobnym do jelenia szlachetnego.
Pochodzi z Azji Mniejszej. Sprowadzony przez Fenicjan, a później Rzymian na obszary śródziemnomorskie, rozpowszechniony w wielu krajach, również w Polsce.
Daniel jest mniejszy od jelenia szlachetnego.
Najczęściej występującym wariantem szaty jest rudobrązowe ubarwienie grzbietu z charakterystycznymi białymi plamami.
Wzdłuż kręgosłupa biegnie ciemna smuga. Spód ciała jest biały, na zadzie występuje biała plama z ciemnym obrzeżeniem, tzw. lustro.
Ogon jest od góry czarny, od spodu biały. W zimie ubarwienie grzbietu ciała zmienia się na szare, bez plam (tzw. szata zimowa).
Inne warianty szaty, to formy melanistyczna i leucystyczna, która dość często jest mylona z albinizmem.
Jak u innych przedstawicieli jeleniowatych, samiec posiada poroże, które co roku zrzuca (zwykle w maju), a na jego miejsce wyrasta nowe, w młodym wieku większe,
u starszych osobników często słabsze. Są one bardziej szerokie, łopatowate, a jednocześnie mniejsze niż u jelenia szlachetnego.
Samica nie posiada poroża. Największe poroża 6-10 letnich danieli osiągają 5-7 kg masy. Daniele mają dobry węch, słuch i bardzo dobry wzrok (tylko w dzień).
Żyje w stadach, starsze samce żyją samotnie lub w niewielkich grupach. Pod koniec lata łączą się z grupami samic. Żywi się roślinami zielnymi, młodymi
gałązkami drzew i krzewów, a także mchami i porostami. Jest przy tym mniej wybredny niż jeleń. Komunikują się językiem ciała, dźwiękami i zapachami.
Gwara łowiecka :
- kwiat - ogon zwierzyny płowej
- lustro, lusterko - jasna sierść na pośladkach u zwierzyny płowej
- suknia - sierść zwierzyny płowej i dzika
- łopaty - forma poroża łosia i daniela
- świece - oczy żubra, zwierzyny płowej, kozicy, muflona i dzika
- łyżka - ucho zwierzyny płowej
- pędzel - kiść dłuższych włosów u nasady członka jelenia, muflona, dzika
Podstawowe dane:
- Długość ciała 130-150 cm
- Wysokość w kłębie około 105 cm
- Masa ciała 30-120 kg
Gołąb grzywacz

Grzywacz, gołąb grzywacz - gatunek średniej wielkości ptaka wędrownego z rodziny gołębiowatych, największy spośród gatunków gołębi występujących w Polsce.
To największy przedstawiciel gołębiowatych w Europie. Upierzenie ciemno-popielate o niebieskim odcieniu, z metalicznie zielonymi bokami szyi,
której przedzielają dwie białe plamy (z daleka widoczne i od których wzięły swą nazwę), które razem z białymi przepaskami na przegubach skrzydeł
są cechą charakterystyczną tylko dla tego gatunku. Skrzydła są ciemnostalowe, ale brzegi białe pióra. Gardło i jasnopopielata pierś różowawe pierś z
jasno-rdzawym nalotem. Oko jasnożółte,z asymetryczną źrenicą. Dziób czerwony.
Ogon od spodu jest jasnoszary szary, a na wierzchu ciemnoszary z czarnym końcem.
Samica w upierzeniu ma mniej wyraźne ubarwienie, słabiej połyskującą szyję i pierś. Młode ptaki nie mają charakterystycznych białych plam na szyi i
połyskliwych zielonych piór, przypominają więc popielatą sierpówkę. Latają dość szybko i zwinnie,ale bardziej ociężale od innych gołębi.
Przy wzlatywaniu słychać głośne klaskanie skrzydłami. W powietrzu,ale i w pozycji siedzącej, widać charakterystyczne białe, półksiężycowate przepaski na
wierzchu skrzydeł. Grzywacz, podobnie jak i inne gatunki gołębi, żeruje na ziemi, czasem wchodzi na drogi i pola. Pokarm głównie roślinny - nasiona traw,
zbóż i krzewów, jagody, owoce drzew - buczyny i żołędzie, a także młode liście (np. dzikiego bzu). Zimą korzysta z uprawianych przez człowieka warzyw.
Żywi się również kwiatostanem akacji oraz owocami morwy.
Podstawowe dane:
- Długość ciała 40-60 cm
- Rozpiętość skrzydeł 70-80 cm
- Masa ciała 450-566 .g
Kaczki
Rodzaje kaczek łownych :
- 1. Kaczka krzyżówka
- 2. Cyraneczka
- 3. Głowienka
1. Kaczka krzyżówka
- gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych.

Zasiedla ona większość półkuli północnej, ale została introdukowana do południowo-wschodniej Australii oraz na Nową Zelandię.
Nie jest zagrożona, wyróżnia się 7 podgatunków. Gatunek łowny w okresie od 15 sierpnia do 21 grudnia. Od krzyżówki pochodzą kaczki domowe.
Samiec w szacie godowej ma zielono opalizującą głowę, odgraniczoną od reszty ciała białą obrożą. Przez cały rok ma żółty dziób z czarnym końcem oraz
rudą pierś, co jest ważne przy odróżnianiu go od samicy, gdy krzyżówki są w szacie spoczynkowej.
Pierś jest cała brązowa, opalizująca, grzbiet również, ale matowy. Złożone skrzydła brązowe, gdzieniegdzie nieco szare.
Pokrywy nad i podogonowe czarne, przy czym na tych pierwszych para zakręconych piór. Na początku są normalne, dalej zwężają się i zawijają.
Niektóre są całkowicie zawinięte, inne tylko zagięte. Białe sterówki z szarym środkiem, pomarańczowe nogi.
Podstawowe dane
- Długość ciała 60_65 cm
- Rozpiętość skrzydeł 80_100 cm
- Masa ciała 0,7-1,5 kg
Samica ma mniej kontrastowe ubarwienie. Pomarańczowy dziób z czarnym wierzchem, u poszczególnych osobników różnej wielkości.
Biało-kremowo-beżowa głowa, charakterystyczna, ciemna przepaska przez oko. O
gólnie pióra przypominają nałożone na siebie łuski, pomarańczowo-brązowe. Na spodzie ciała ''łuski'' są drobniejsze, w okolicach tyłu również.
Białe sterówki. Pisklęta żółtokremowe z czarnym wierzchem ciała i przepaską przez oko.
Najstarszy, potwierdzony wiek krzyżówki wynosi 29 lat.
2. Cyraneczka

- gatunek średniego, wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych. Przeloty w marcu - kwietniu i sierpniu - październiku.
Najmniejsza kaczka pływająca Europy. Samiec w szacie godowej ma kasztanowatą głowę i górną część szyi.
Bok głowy z zielonoczarnym pasem z połyskiem, od koloru kasztanowego oddziela tę plamę zółto-biała otoczka, które następnie łączy się u nasady dzioba.
Pierś kremowa z ciemnymi cętkami. Grzbiet i boki sinoszare z drobnym poprzecznym prążkowaniem.
Tył grzbietu szarobrązowy. Na skrzydle lusterko w kolorze zielonkawej plamy na głowie, u obu płci.
Samica z wierzchu brązowa z ciemnym cętkowanym deseniem. Spód biały. Podobnie wyglądają młodociane i samiec w okresie spoczynkowym.
Podstawowe dane
- Długość ciała 32_34 cm
- Rozpiętość skrzydeł 60 cm
- Masa ciała około 50dag
Spotkać ją można w stadach mieszanych z innymi kaczkami, ale trzyma się wtedy w osobnych grupkach.
Wyróżnia się tym, że rzadko wyciąga szyję i jest mniejsza od reszty. Różnorodne śródlądowe porośnięte roślinnością zbiorniki wodne, preferuje jednak
niewielkie, gęsto zarośnięte oczka, stawy, rzeki o powolnym nurcie, bagna.
Wiosną i latem to głównie pokarm zwierzęcy, jesienią i zimą - roślinny.
Pożywienia szukają w wodzie, w płytkim mule i szlamie, przegrzebując dno.
3. Głowienka

- gatunek średniego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych. Zamieszkuje środkowe szerokości geograficzne Eurazji - Wyspy Brytyjskie,
Europę Środkową i Wschodnią i pas w Azji Środkowej po Mandżurię i północną Japonię. Izolowana populacja w Azji Mniejszej.
W Polsce spotykana na całym niżu oprócz gór i dużych kompleksów leśnych. W tamtym kraju jest średnio licznym ptakiem lęgowym.
Głowienka to kaczka nurkująca - grążyca o specyficznej krępej sylwetce. Samiec w szacie godowej ma głowę i górę szyi rdzawokasztanowe,
dół szyi i pierś oraz podogonie i dolne pióra ogona czarne. Wierzch i boki szare z drobnym ciemniejszym poprzecznym prążkowaniem, brzuch biały.
Samica, niepozorna wobec samca, ogólnie brązowa, wierzch i boki jaśniejsze, tył ciała szarobrązowy, a brzuch biały.
Wokół oczu i dzioba znajduje się przejaśnienie. W upierzeniu spoczynkowym kaczor staje się podobny do samicy, ale ma lekko rudawy odcień, pierś i
kuper szarobrązowe. Osobniki młodociane i samce w upierzeniu spoczynkowym podobne do samicy. Gdy pływa głęboko zanurza się w wodzie.
Samicę w locie rozpoznaje się po barwie piór podogonowych. Do lotu wzbija się poprzez rozbieg na wodzie.
Głowienki po lęgach trzymają się w niewielkich stadach lub mieszanych z czernicą.
Podstawowe dane
- Długość ciała 48_55 cm
- Rozpiętość skrzydeł 75 cm
- Masa ciała około 700-1100g
W porównaniu z innymi kaczkami głowienka ma duże i płaskie czoło. Jest niewiele większa od czernicy, ale mniejsza od krzyżówki.
Dziób szaroniebieski, czarny na końcu i u nasady, podczas gdy u podgorzałki jest jednobarwny.
Rośliny wodne wiosną i latem oraz drobne wodne zwierzęta jesienią i zimą, które, jako grążyca, zdobywa nurkując do 1,5 - 2,5 m.
Są to przede wszystkim larwy owadów, ślimaki i małże. Żeruje głównie na mulistym dnie z podwodną roślinnością. P
od wodę może też sięgać wyciągając szyję i zanurzając zarazem przednią część tułowia, tylna sterczy pionowo na taflą wody.
Lis

Lis jest bardzo szeroko rozpowszechnionym psowatym: występuje w Euroazji, północnej Afryce, Ameryce Północnej, a także w Australii ,gdzie został wprowadzony przez człowieka.
W Polsce jest pospolitym zwierzęciem zasiedlającym różne biotopy. Zaliczany jest do średniej wielkości drapieżnych o masie ciała nieco powyżej 6 kg.
Samce są cieższe od samic, ale bardzo rzadko ważą wiecej niż 10 kg. Drapieżnik o smukłej i zgrabnej sylwetce, wydłużonym tułowiu, ostrym pyszczku i puszystym ogonie (kicie) zakończonym białym lub czarnym pękiem włosów (kwiatem). Wierzch ciała przeważnie rudawy, spód biały, uszy i dolne partie kończyn (stawek) - czarne. Oprócz najpospolitszej odmiany, tzw. ogniówek, występują wśród lisów formy barwne ciemniej ubarwione, takie jak "żmijka", "węglarz" i "krzyżak". Dzienne zapotrzebowanie na pokarm to ok. 470 g na dobę. Pożywienie lisów jest bardzo zróżnicowane. Składają się nań głównie drobne ssaki zającokształtne i ptaki. W zimie i na terenach górskich odżywia się padliną. Obecnie zagęszczenie drapieżnika wzrosło, działając pospołu z innymi czynnikami śmiertelności, mogą uniemożliwiać odbudowę niskich liczebnie populacji zajęcy, kuropatw, bażantów i cietrzewi. Są bardzo inteligentne i mają doskonale rozwinięty zmysł suchu i wzroku.
Lisy rozmnażają się bardzo szybko. Samica lisa (liszka) osiąga dojrzałość płuciową po 10 miesiącach, a w miocie może mieć od 4 do 6 młodych.
Jenot

Ten psowaty, zwany niekiedy jenotem lub kunopsem, jest gatunkiem zasiedlającym południowo - wschodnią Azję. Występuje w Japoni, Korei, północnym Wietnamie, we wschodnich Chinach i na rosyjskim Dalekim Wschodzie w krajach Ussuryjskim i Amurskim. Jenoty należące do podgatunku ' Nyctereutes procyonoides ussuriensis ' występujące w Polsce wywodzą się z rosji.
W Polsce pierwsze udokumentowane stwierdzenia gatunku pochodzą z 1955 r., ale juz po 8 latach (1963) jego obecność odnotowano we wszystkich ówczesnych województwach kraju. Jenot zasiedla najchętniej
tereny lasów liściastych położone w pobliżu zbiorników i cieków wodnych. Spotyka się go także w lasach mieszanych i przybrzeżnych zaroślach. Unika suchych borów sosnowych.
Przejawia aktywność nocną choć młode jenoty w okresie letnio jesiennym penetrują okolice nor począwszy od godzin popołudniowych.
Wiosną i wczesnym latem jenoty ważą ok. 4-5 kg. pod koniec lata ich masa zwiększa się i w sierpniu, wrześniu, a niekiedy w październiku osiąga maksimum (8, a nawet więcej kilogramów).
Najcięższy jenot upolowany w Polsce ważył 11 kg. Psowaty o wydłużonym tułowiu, krótkich kończynach i stosunkowo krótkim ogonie. Głowa nieduża ze szpiczastym pyskiem i okrągławymi uszami. Na pyszczku występuje maska tworzona przez pasma białawych włosów ciągnących się po obu stronach nosa od brwi aż po szyję (bokobrody) kontrasowe ciemne partie czoła i oczu. Ogólny ton ubarwienia futra jest płowo-bury z czarnym nalotem. Brzuszna strona ciała jest nieco jaśniejsza - żółto-brązowa. Długie futro na bokach ciałą, maskujące łapy, sprawia, że w łowisku jenot czyni wrażenie krępego zwierzęcia. Spośród zmysłów szczególnie dobrze rozwinięty jest węch. Według norm fermowych, rosnące jenoty potrzebują dziennie ok. 550g paszy. Dla dorosłych zwierząt dawki wynoszą ok. 300g. Wśród średniej wielkości drapieżników jenoty znacznie częściej niż lisy i borsuki odżywiają się pokarmem roślinnym. Długość ich życia w naturze do 7-8 lat, w hodowli do 11 lat.
jenoty należą do zwierząt monogamicznych. Tworzą pary na całe życie. Są przywiązane do swojego areału. Nadmienić należy że wykazują upodobanie do wody. Chętnie w niej brodzą szukając pożywienia.
Borsuk

Obszar występowania borsuka, zwanego także jaźwcem, obejmuje prawie całą Euroazję oraz Jordanię, Izrael, Syrię i Iran.
W Europie brak go na północnych krańcach Skandynawii, na wyspach Morza Śródziemnego oraz na północy europejskiej części Rosji.
Zasiedla różne tereny od typowo leśnych po mozaikę polno-leśną. W Polsce borsuki żyją w grupach rodzinnych składających się z par lub kilku dorosłych osobników i tegorocznego przychówku. Z reguły tylko jedna samica w grupie rodzi potomstwo. Jaźwiec jest największym drapieżnikiem w śród krajowych łasicowatych. Zapotrzebowanie na pokarm wynosi ok. 500-600g na dobe, w którego skłąd wchodzi drobne robactwo jak i małę płązy oraz latem owoce, zboża i drone gryzonie. Z reguły borsuki wykazują aktywność noca, ale na obszarach słabo penetrowanych przez ludzi mogą wędrować po swoim areale w ciągu dnia. Główna ruja porodowa występuje w marcu a druga przypada na koniec lata. Ciąża u tych ssaków jest wydłużona i trwa od 7 do 15 miesięcy przy czym w miocie jest od 2 do 5 młodych.
Przeżywającą część doby borsuki spędzają w swoich ukryciach, np. w środkowej Polsce w sklai rocznej borsuki są aktywne poza norami tylko przez 4 godziny.
Sarna

Sarna europejska występuje w wiekszości krajów Europy z wyjątkiem Islandii, Irlandii i wysp śródziemnomorskich.
Zasiedla nie tylko duże i zwarte kompleksy leśne, ale wykorzystuje też środowiska antropogeniczne o różnym stopniu zadrzewiania, takie jak niewielkie śród-polne lasy oraz naturalne i sztuczne tereny otwarte - pola uprawne, łąki, torfowiska i wrzosowiska. Preferowanym środowiskiem bytowania są jednak tereny stanowiące mozaikę żyznych pól i niewielkich śródpolnych lasów. Sarna jest najmniejszym przedstawicielem rodziny jeleniowatych. Jej masa na terenie Polski wynosi ok. 15 - 17 kg. Ogólną budowę sarny można określić jako wysmukłą. Głowa jest krótka o zarysie trójkąta. Gęba zakończona nieowłosionymi, czarnymi chrapami. Świece z długimi rzęsami są brunatnoczarne, z podłużną źrenicą. Szyja jest stosunkowo cienka, tułów krępy. Kwiat jest bardzo krótki. Lustro o barwie żółtawej jest słąbo zaznaczone. Cewki są cienkie i zakończone parą racic oraz parą szpil. Zmiana sukni u saren następuje dwa razy w roku: kwiecień, maj (wiosenna), wrzesień, październik (jesienna). Pokarmem saren są rośliny łatwo strawne takie jak: zielone liście, pędy drzew, krzewów i krzewinek, a także żołędzie. Stwierdzono też niewielki udział traw i turzyc.
Dla pokrycia zapotrzebowania sarny w wode wystarczy na ogół rosa i wilgoć zawarta w roślinach. Rzadko obserwuje się sarny pijące wode z wodopoju.
Kuropatwa

Zasadnicze areały występowania kuropatwy szarej obejmują Europe oraz cześć obszarów Azji. W Europie kuropatwy zasiedlają tereny od Wysp Brytyjskich po Ural. W Polsce, pomimo spadku liczebności w poprzednich dziesięcioleciach, kuropatwy zasiedlają niemal wszystkie rejony, poza okolicami mocno lesistymi oraz górskimi. Kuropatwy żyją na terenach otwartych, przedewszystkim w kraj obrazie rolniczym. Odpowiadają im szczególnie pola z małymi powierzchniami działęk i dużą mozaiką różnorodnych upraw. Kuropatwa jest ptakiem średniej wielkości, ważąca od 300-500g. Nazwa kuropatwa szara sugeruje mało barwne upierzenie ale jedynie z obserwacji z wiekszego dystansu. W rzeczywistości ustarek występują kolory czarny, brązowy, popielaty, biały, ceglasty i czerwony. W jesieni i zimie kuropatwy żyja w stadkach, składających się najczęściej z rodziców i ich potomstwa, natomiast na okres rozrodu łączą się w pary.
Śmiertelność zimowa kuropatw przy długo trwałym zaleganiu śniegu bardzo rzadko wynika z masowych upadków z głodu.
Zmuszone do intensywnego poszukiwania pokarmu ptaki te stają się na śniegu dobrze widocznym celem dla drapieżników.
Niedźwiedź

Niedźwiedzie brunatne uważane są za najwieksze drapieżniki ladowe na świeci.
Pierwotnie, w kilku podgatunkach, zamieszkiwały niemałą całą północną półkulę ziemską.
Wśród współcześnie żyjących niedźwiedziowatych wyróżnia się cztery rodzaje (niedźwiedzie brunatne, polarne, himalajskie i malajskie) z 7 gatunkami.
Europejska populacja niedźwiedzi brunatnych, zasiedlająca początkowo cały kontynent, liczy dziś około 6000 osobników, mieszkających głównie na terenie Rosji i północno-wschodniej Skandynawii, w Karpatach oraz nielicznie w Alpach i górskich rejonach Bałkanów.
W Polsce na terenie pięciu stałych ostoi żyje okołó 100 niedźwiedzi. Zasiedlają Beskid Żywiecki, Tatry, Beskid Sądecki, Beskid Niski oraz Bieszczady, przy czym - poza Bieszczadami - ostoje te stanowią jedynie obrzeża dużych siedlisk położonych na terenie Słowacji. Wędrujące osobniki można spotkać również w pozostałych rejonach Karpat, a niekiedy nawet na nizinach. Dawniej niedźwiedzie zasiedlały obszar całego kraju, ale stanowiąc zagrożenie i konkuręcje dla ludzi, przetrwały jedynie w najmniej dostępnych rejonach. Niedźwiedź jest najwiekszym drapieżnikiem lądowym na świecie, którego nie sposób pomylić z żadnym innym gatunkiem. W zależności od rejonu występowania dorosłe samce osiągają wyskość 150-300 cm długości, zaś samice 150-220 cm. U stojącego na czterech łapach niedźwiedzia wykrywa włosowa sokość w kłębie wynosi ok. 90-150 cm. Równie imponująca jest masa która wynosi u samców 250-500kg (niekiedy nawet 700kg) zaś u samic 150-300kg (niekiedy nawet 500kg). Niedźwiedzie posiadają znakomity węch i słuch oraz potrafią na krótkich dystansach osiągnąć 65km/h. Okrywa włosowa jest gróba i gęsta, barwy rudej, brunatnej, czarnej, niekiedy srebrzystej.
Młode niedźwiedzie doskonale wspinają się na drzewa i często szukają tam schronienia.
Wilk

Pierwotny zasięg geograficzny występowania wilka obejmował całą Europę, płn. Afrykę, Azję i Ameryke Północną. Obecnie wiekszej części tego areału wilki występuja jedynie wyspowo, a w USA ostał się na mniej niż połowie dawnego areału. W 2001 roku przeprowadzono w Polsce kompleksową inwentaryzację wilka. Stwierdzono w jej wyniku, że krajowa populacja wilków liczy ok. 510 (463-564) osobników. Wilk z wyglądu przypomina owczarka alzackiego. Różni sięod niego węższą klatką piersiową i bardziej wydłużonym tułowiem. Oczy są wyraźnie skośne, a ogon jest puszysty i długi (do 1/3 długości tułowia). U nasady ogona po jej wierzchniej stronie znajduje się gruczoł zapachowy. Umaszczenie dość zmienne, przeważnie bure. Spód ciała jasny, żółtawy, z pięcioma parami sutek. Podstawowymi ofiarami wilków w Polsce są jelenie i sarny. Ich udział w diecie wilków wynosi od 70 do 85 %. Dziki stanowią od 10 do 20 % biomasy ofiar wilków. Inne ofiary tworzą małą część diety. Rzadkimi skłądnikami diety są łósie, zające, gryzonie, ptaki, płazy i gady. Zaptrzebowanie energetyczne przeciętnego wilka ( o masie ciała 35kg ) wynosi ok. 13.420 kJ/dzień, co odpowiada 1,74kg mięsa. Daje to roczną konsumpcję ponad 600kg na osobnika. Cieczka wilków przypada na styczen i luty. Ciąża trwa 63 do 65 dni, w miocie rodzi się 3 do 8 młodych (średnio 6). Wilki są aktywne w ciągu dnia, lecz szczyt ich aktywności przypada na brzask i zmierzch. Wówczas zabijają najwięcej ofiar.
Drapieżnictwo wilków nie wywiera wpływu na populację dzików z wyjątkiem sytuacji, gdy dziki są jedynym przedstawicielem kopytnych na terytorium występowania wilka.